Sidestick Controller

Sidestick nedir? Sidestick Controller, yan kumanda kolu

Sidestick, A320’de pilotların yan konsoldaki kumanda koludur; hareketini elektrik sinyaline çevirip uçuş kumanda bilgisayarlarına iletir.

A320’de klasik lövye yoktur: kaptan sol eliyle, yardımcı pilot sağ eliyle dış taraftaki konsolun üzerindeki sidestick’i kullanır. Kol iki eksende hareket eder: öne-arkaya yunuslama, sağa-sola yatış. Kolun altındaki dönen tip konum transdüserleri (RVDT) açıyı elektrik sinyaline çevirir; her eksen birden fazla transdüserle ölçülür ve sinyaller ayrı bilgisayarlara gider.

Sidestick bir yüzey açısı değil, bir davranış ister: normal law’da kolu çekmek yük faktörü, yana yatırmak yatış hızı istemek demektir. Kolun ortada durmasını içindeki yaylar sağlar (artificial feel); direnç hıza ya da yüke göre değişmez ve kol bırakıldığında ortaya döner.

İki sidestick arasında mekanik bağ yoktur; biri hareket edince öbürü kımıldamaz. İki pilot aynı anda kumanda verirse bilgisayar iki emri cebirsel olarak toplar ve DUAL INPUT sesli uyarısı verilir. Kolun üzerindeki kırmızı öncelik düğmesine (takeover) basan pilot öbür kolu devreden çıkarır; göz siperliğinin üzerinde PRIORITY LEFT ya da PRIORITY RIGHT okları yanar. Bu düğme otopilotu da keser.

Sidestick hakkında sık sorulan sorular

A320’de iki sidestick birbirine bağlı mı?

Hayır. A320’de iki sidestick arasında mekanik bağ yoktur; kaptan kolu hareket ettirirken yardımcı pilotun kolu ortada durabilir. İki kol aynı anda kullanılırsa bilgisayar emirleri toplar ve DUAL INPUT uyarısı verilir.

DUAL INPUT uyarısı ne zaman çıkar?

DUAL INPUT, A320’de iki pilotun sidestick’i aynı anda hareket ettirdiği durumda verilen sesli uyarıdır. Ters yöndeki emirler birbirini götürebildiği için pilotlardan birinin öncelik düğmesiyle kumandayı alması gerekir.

Sidestick öncelik düğmesi ne işe yarar?

Sidestick üzerindeki kırmızı öncelik (takeover) düğmesine basan pilot diğer sidestick’i devreden çıkarır ve kumandayı alır. Düğme ayrıca otopilotu keser; kokpitte PRIORITY LEFT ya da PRIORITY RIGHT okları yanar.

A320’de sidestick bırakılınca ne olur?

A320’de sidestick bırakıldığında yaylar kolu ortaya getirir. Normal law’da uçak bu durumda 1 g’de ve bulunduğu yatış açısında kalır (33 dereceye kadar); yani yolunu kendisi korur.

A320’de sidestick ile otopilot nasıl kesilir?

A320’de sidestick’e belirli bir kuvvetin üzerinde dokunmak otopilotu keser. Sidestick üzerindeki öncelik düğmesine basmak ise otopilotu keser ve kesme sesini de susturur.

Sidestick hangi modüllerde anlatılıyor?

İlgili terimler