Full Authority Digital Engine Control

FADEC nedir? Full Authority Digital Engine Control, tam yetkili dijital motor kontrolü

FADEC, motorun yakıt debisini, marşını, ateşlemesini ve sınır korumasını tek başına yöneten tam yetkili motor bilgisayarıdır; mekanik yedeği yoktur.

A320 motorlarında (CFM56 ve LEAP-1A) motorun çalışmasına dair bütün kararlar FADEC’e aittir. Adındaki “full authority” ifadesi gerçek bir yetki tanımıdır: yakıt debisi, değişken kanat açıları, ateşleme, marş sırası, ters itki denetimi ve sınır koruması bu bilgisayardadır ve pilotun onu geçersiz kılabileceği mekanik bir yedek yoktur.

Kokpitten motora giden komut çok azdır: ENGINE MASTER anahtarı yakıtı açar ve kapar, IGN/START seçicisi marş ve ateşleme isteğini bildirir, gaz kolu ise bir kademe seçer (IDLE, CL, FLX/MCT, TOGA). Kolun açısı bir istektir; FADEC o kademenin itki hedefini irtifaya, hıza ve dış hava sıcaklığına göre kendisi hesaplar.

FADEC’in elektronik birimi (ECU) iki kanallıdır. Motor dururken uçağın elektriğiyle beslenir; motor dönmeye başladıktan sonra kendi alternatörü devreye girer. Böylece uçağın bütün elektriği kaybedilse bile motor kontrolü sürer. Yakıtı fiziksel olarak ölçen parça HMU’dur (hydromechanical unit).

FADEC hakkında sık sorulan sorular

FADEC ne işe yarar?

FADEC, A320 motorlarında yakıt debisini, değişken kanat açılarını, ateşlemeyi, marş sırasını, ters itki denetimini ve sınır korumasını yöneten tam yetkili motor bilgisayarıdır. Pilot yalnız ENGINE MASTER, IGN/START seçicisi ve gaz koluyla istek bildirir.

FADEC’in kaç kanalı vardır?

FADEC’in iki bağımsız kanalı vardır: A ve B. Bir anda biri aktiftir, diğeri izleyerek bekler; roller her startta değişir. Aktif kanal arızalanırsa diğeri kumandayı devralır.

FADEC nereden beslenir?

FADEC, motor dururken uçağın 28 V DC elektriğiyle beslenir. Motor dönmeye başlayıp belirli bir N2 devrini geçince kendi alternatörü devreye girer; böylece uçağın bütün elektriği kaybedilse bile motor kontrolü sürer.

FADEC startı ne zaman iptal eder?

FADEC, start sırasında beklediğini göremezse startı kendisi iptal eder: yakıt verildiği hâlde EGT yükselmezse (tutuşma yok) ya da EGT start sınırını aşarsa (sıcak start) yakıtı keser ve START FAULT ışığını yakar.

A320’de gaz kolu itkiyi doğrudan ayarlar mı?

Hayır, A320’de gaz kolu bir kademe seçer (IDLE, CL, FLX/MCT, TOGA); itkiyi FADEC hesaplar. FADEC o kademenin karşılığı olan N1 hedefini irtifa, hız ve dış hava sıcaklığına göre bulur ve motoru o hedefe getirir.

FADEC hangi modüllerde anlatılıyor?

İlgili terimler